LTS. Từ năm 1985 đến nay, nhà văn Séc quốc tịch Pháp Milan Kundera luôn giữ thái độ im lặng phía sau những tiểu thuyết dậy sóng văn đàn thế giới. Ông tránh tiếp xúc, trả lời phỏng vấn của bất kỳ tờ báo nào, không phát biểu trên truyền thông về bất cứ cuốn sách nào của mình – bà Vera Kundera, vợ ông cho biết như thế. Nhưng có lẽ truyền thông thế giới, những người bấy lâu “chăm sóc kỹ” nhà văn kín tiếng này sẽ bất ngờ khi biết ông vừa phá vỡ nguyên tắc của mình khi nhận lời trao đổi với một dịch giả, nhà nghiên cứu Việt Nam – Cao Việt Dũng – người đã dịch những tác phẩm Cuộc sống không ở đây, Điệu Valse giã từ, Những mối tình nực cười và dịp này là tiểu thuyết Vô tri sang tiếng Việt.
Trả lời phỏng vấn SGTT, nhà văn Milan Kundera
“Bản thân tiểu thuyết là sự giải thiêng!”
SGTT – Có thể hiểu rằng, đây cũng là một sự ưu ái mà Milan Kundera dành riêng cho bạn đọc Việt Nam. Sài Gòn Tiếp Thị trân trọng chuyển đến bạn đọc toàn văn bài phỏng vấn độc quyền này.
Ông có nghĩ rằng tình thế của nhân vật Irena trong Vô tri (rơi vào cái bẫy của sự trở về, rồi những điều bất trắc của nỗi hoài nhớ) là tình thế chung cho những người di cư không?
Tôi không biết. Nhưng tôi nghĩ vậy.
Có cảm giác trong cuốn tiểu thuyết mới nhất này, ông đã rất mạnh bạo “giải thiêng” một trong những huyền thoại lớn nhất của phương Tây, huyền thoại cuộc trở về của người anh hùng…
Cuộc trở về vĩ đại, đúng như anh nói, là chủ đề của một huyền thoại lớn phương Tây (rất có thể là không chỉ phương Tây). Với Rabelais, với Cervantès, nghệ thuật tiểu thuyết được sinh ra như là sự chống đối lại các huyền thoại. Như một phân tích, một sự phá huỷ các huyền thoại. Điều này thuộc về bản thân ý nghĩa của nghệ thuật tiểu thuyết.
Cá nhân tôi thấy rằng trong Vô tri có sự lặp lại của một số đề tài từng được ông sử dụng trong các tác phẩm đầu tiên, đặc biệt là Những mối tình nực cười và Cuộc sống không ở đây. Liệu có thể coi đây cũng là một sự hoài nhớ của riêng ông, về mặt văn chương?
Mỗi tiểu thuyết gia lại hào hứng với một số đề tài, chúng chính là lẽ sống của toàn bộ những gì anh ta viết ra.
Những đề tài – nỗi ám ảnh này, anh ta phân tích chúng trong các tiểu thuyết của mình, từ nhiều điểm nhìn khác nhau. Tới một ngày nào đó, anh ta nhận ra mình đã nói mọi điều có thể nói về chúng, để rồi đóng “cửa tiệm” lại. Hoặc là, anh ta không nhận ra điều ấy, để mà bắt đầu tự lặp lại chính mình. Tôi hy vọng mình còn chưa rơi vào trường hợp đó. Nhưng làm sao mà tôi biết được đây?
Việc ngừng viết bằng tiếng Séc và chuyển sang viết tiếng Pháp gây ra những hiệu ứng nào lên ông?
Tôi đã viết bảy cuốn sách bằng tiếng Séc – ngôn ngữ mẹ đẻ của tôi. Tôi đã viết bảy cuốn sách khác bằng tiếng Pháp – thứ tiếng của 35 năm vừa qua trong đời tôi. Khi sử dụng tiếng Séc, sự viết của tôi bột phát hơn, ít suy tư hơn. Khi sử dụng tiếng Pháp, nó ít bột phát hơn, nhiều suy tư hơn. Trong những năm bảy mươi, tôi đã xem lại toàn bộ, thật tỉ mỉ, mọi bản dịch tiếng Pháp những cuốn tiểu thuyết viết bằng tiếng Séc của tôi. Kể từ lúc đó, tôi coi phiên bản tiếng Pháp toàn bộ tác phẩm tiểu thuyết của tôi là bản chuẩn và luôn luôn đề nghị các dịch giả sử dụng chúng để dịch.
Ông có dự định viết tiểu thuyết nữa không, sau khi vừa cho xuất bản tập tiểu luận tuyệt vời, Một cuộc gặp, tập tiểu luận thứ tư của ông?
Tôi vừa viết xong một cuốn tiểu thuyết, rất ngắn và hoàn toàn không nghiêm túc chút nào. Nếu muốn, có thể coi nó tiếp tục phong cách của cuốn tiểu thuyết Chậm rãi hay vở kịch mà tôi biến tấu dựa trên tác phẩm của Diderot: Jacques và ông chủ.
Nhưng cuốn này còn đi xa hơn nhiều theo hướng đó, ít nghiêm túc hơn nhiều. Chưa có ai đọc nó cả, ngoại trừ vợ tôi.
Xin cám ơn ông.
Cao Việt Dũng thực hiện
| Milan Kundera với tiểu thuyếtMilan Kundera sinh năm 1929 tại Brno – Séc. Từ nhỏ, ông học nhạc lý và piano từ cha mình – Ludvik Kundera – cho nên các bài thơ và tiểu thuyết của ông về sau luôn đậm nhạc tính. Ông học văn chương, mỹ học tại đại học Karlova, sau đó chuyển sang học biên kịch và đạo diễn tại Học viện biểu diễn nghệ thuật Praha. Ông là nhà văn Séc bị tác động bởi không khí chính biến, là người bị coi là có nhiều “tì vết trong lý lịch chính trị”. Nhưng là một tiểu thuyết gia, ông đã hướng mọi mối quan tâm vào sự đào sâu nghệ thuật tiểu thuyết, cho nên nói đến ông là nói đến tư cách của một tác gia theo “chủ nghĩa duy tiểu thuyết” đúng nghĩa. Từ năm 1975 ông sang Pháp sống và viết, trở thành một chân dung vạm vỡ trong văn chương thế giới đương đại. Ngoài những giải thưởng văn chương quan trọng thì trong nhiều năm trở lại đây, ông đều có mặt trong bảng đề cử nặng ký của giải Nobel Văn học.Văn chương Milan Kundera chất chứa sức tư duy, sự truy vấn. Với ông: “Cuốn tiểu thuyết nào không khám phá ra thêm một mẫu sự sống trước nay chưa từng biết là một cuốn tiểu thuyết vô đạo đức. Hiểu biết là đạo đức duy nhất của tiểu thuyết” (Nghệ thuật tiểu thuyết).
Các tác phẩm của Milan Kundera được dịch sang tiếng Việt: Bản nguyên, Chậm rãi, Sự bất tử (Ngân Xuyên dịch, 1999), Đời nhẹ khôn kham (Trịnh Y Thư dịch, 2002), Cuộc sống không ở đây, Những mối tình nực cười, Điệu Valse giã từ (Cao Việt Dũng dịch), Những di chúc bị phản bội và tiểu luận Nghệ thuật tiểu thuyết (Nguyên Ngọc dịch)… Ông còn nhiều cuốn được dịch sang hàng chục ngôn ngữ, đáng chú ý: Lời đùa cợt (1967), Sách cười và lãng quên (1979), Bức màn (2005)… Nhân dịp tiểu thuyết Vô tri (viết năm 2000) được dịch sang tiếng Việt, trung tâm Văn hoá Pháp tại Hà Nội – L’espace và công ty cổ phần văn hoá và truyền thông Nhã Nam tổ chức toạ đàm chủ đề Milan Kundera – tiểu thuyết và tiểu luận vào 17 giờ 30 chiều nay (5. 5). Buổi toạ đàm có mặt ba diễn giả: nhà văn, dịch giả Nguyên Ngọc; dịch giả, nhà nghiên cứu Cao Việt Dũng và nhà phê bình văn học Nguyễn Chí Hoan. N.V.N |
Nhanh tay vác về nhà rồi à.
Kundera thì anh thích tiểu luận hơn tiểu thuyết.
Có phải vì trong tiểu luận Kundera bày tỏ rõ sự không ưa thích các tiểu thuyết lãng mạn (kitsch) và chủ nghĩa tình cảm nên huynh thích tiểu luận hơn hả
Em thấy tiểu thuyết của Kundera cũng không hẳn là tiểu thuyết mà như là tập hợp của nhiều truyện ngắn hay tiểu luận.
chính ví thế, đọc tiểu thuyết ông nhiều lúc rất mệt vì ông lý sự nhiều quá. Cuốn Sự bất tử là một ví dụ về hành hạ người đọc:)
nếu để xem ông lý sự thế nào thì đọc tiểu luận thích hơn nhiều
Hôm qua bác dịch giả bảo là Kundera viết tiểu luận để giải thích cho tiểu thuyết của ông. Còn bác Nguyên Ngọc cho là ngược lại, bác Nguyên Ngọc thích đọc tiểu luận của Kundera hơn là tiểu thuyết của ông này – giống quan điểm của huynh.