Tôi mong hoàn toàn hết cúm và đau họng để đi tập nhạc một chút thì tốt. Sáng hôm nay mưa gió tơi bời quá nhỉ. Cúm thì hết sạch rồi, đội ơn đúng 04 viên Advil xách tay từ Mỹ (tình cờ được cho) nhưng họng vẫn đau quá vì ho dài ngày và chắc là vẫn còn khả năng lây lan. Advil là dòng Ibuprofen, dòng thuốc chữa cảm cúm khác với paracetamol – loại bao năm nay tôi vẫn quen dùng. Có lẽ vì mới nên nhạy. Vừa viết đến đây, thì thấy có tin nhắn là dịch giả và nhà văn đều có triệu chứng sốt và gây gây người. Rất nhiều khả năng đã lây từ tôi sau buổi trưa ngồi ăn hải sản tưng bừng trong phòng máy lạnh với nhau hôm qua. Như vậy sau chồng và con thì có thể tôi đã kéo thêm 2 đồng chí nữa vào vụ cúm khủng khiếp này. Đời tôi chưa bao giờ bị cúm quá 3 ngày, mà lần này đến hôm nay là đã 8 ngày nhưng chưa hoàn toàn khỏi.

Hôm qua cầm Vô tri về nhà tôi đọc một mạch – gần xong đến nơi rồi. Cảm giác là “gần gũi” hơn khi đọc “Những mối tình nực cười”. Cụ thể thế nào khi đọc hết tôi sẽ nói sau. Có điều chưa kết thúc truyện mà tôi đã nhận ra mình có một số quan điểm rất đồng cảm với Kundera trong cuốn này. Thực ra, tôi đã thử đọc Ignorance bản tiếng Anh (anh Linh tặng), nhưng chỉ lờ nhờ đồng cảm thôi vì vốn tiếng Anh của tôi kém. Lần này, đọc lại bằng tiếng Việt, lại là bản của dịch giả “uy tín chất lượng” nên đương nhiên cảm xúc rõ ràng hơn. Hê hê.

Quán Văn. Quán Văn. Sáng nay tôi thay ảnh background của con laptop adamo rồi. Cái ảnh cũ là ảnh Trịnh Công Sơn và Khánh Ly mỗi “đứa” một điếu thuốc cháy dở trên tay ngồi chụp hình tại Quán Văn. Xin lỗi vì tôi láo toét dùng từ “đứa”. Nhưng vì cái ảnh ấy hay quá, hồn nhiên thanh tân quá! Ngày ấy bà Khánh Ly chưa thẩm mỹ (mũi gẫy, mặt hơi tí Thanh Hoa) và mang mái tóc đặc trưng của thập kỷ 60 với cái vẻ loi choi rộn ràng tươi trẻ trong dáng ngồi. Ông Trịnh Công Sơn rất thư sinh, nhẹ nhõm, hiền hiền mà không trốn nổi cái vẻ bay bổng lan man sau cặp kính gọng dày. Tôi yêu thập kỷ ấy, yêu cách người ta ăn mặc, ăn chơi, cách người ta chơi nhạc, nghe nhạc cách người ta làm thơ, đọc thơ. Sài Gòn những năm trước 1975 xa lạ với tôi nhưng mà sao thân quen quá thể. Chắc vì những cuốn sách bố tôi từng mang về, những chuyện kể về trí thức “hoảng loạn” sau giải phóng mà bố tôi đôi khi nhắc, những cuốn băng cối bố tôi từng nghe (à bây giờ là đến lượt tôi đang lục lọi kiếm tìm để nghe khi có thời gian rảnh rảnh, ngồi pha ấm trà nằm lăn quay trên đệm ngửa mặt nhìn trần nhà). Quán Văn. Quán Văn. Vì sao lại hình thành Quán Văn. Ông Trịnh Công Sơn có đời sống thế nào? Bà Khánh Ly ra sao? Mấy ngày gần đây tôi đang nghiêm túc đọc nhiều tài liệu liên quan đến giai đoạn này.

Kể ra xưa lúc trẻ nếu mà tôi quan tâm nhiều đến Quán Văn và lịch sử của nó thì cũng có thể tôi đã nhiệt tình hơn với bác Sơn (Nhạc Tranh) trong việc tích cực  làm cái gì đó cho Quán Nhạc Tranh “thành danh hơn” chứ không “tùy hứng”, “nửa vời” rồi đến lúc “bỏ rơi” nó hẫng một cái vào cái khoảng 2004 – 2005 định mệnh ấy. Đến năm 2009 khi tôi (lần đầu tiên và cũng là lần cuối cùng) chính thức từ chối quay về Nhạc Tranh vào tối 1.4 không phải vì bận mà vì ngán cái cảnh lụy tàn của nó thì cũng là năm Nhạc Tranh âm thầm đóng cửa. Nói là âm thầm vì dạo ấy tôi chểnh mảng gần như không còn qua Nhạc Tranh trong suốt 10 tháng, tôi không biết nếu nhận lời quay lại Nhạc Tranh vào tối 1.4.2009  thì đó sẽ là tối âm nhạc Trịnh Công Sơn quan trọng cuối cùng của tôi ở Nhạc Tranh kể từ “Để gió cuốn đi” – chương trình âm nhạc Trịnh Công Sơn đầu tiên của Nhạc Tranh vào năm 2001. Tôi được biết Nhạc Tranh đã đóng cửa ngay trước khi diễn ra minishow của tôi và bác Khôi Minh tại Malaideli. Bác Sơn trong lúc đọc bài báo trên TTVH  cuối tuần đã không cầm lòng được mà đành nhắn tin thông báo. Bác Sơn bảo: “Bao nhiêu khách ruột của Nhạc Tranh Student Cafe, bao nhiêu fans của “gà mái mơ” anh đều chỉ ra Malaideli cả. Nhạc Tranh đóng của từ mấy hôm nay (26.3.2009), chính thức trở thành một “huyền thoại”. Hôm ấy không dám nhắn “mái mơ” chứng kiến, nhiều người thân quen đến xin ảnh và băng đĩa nhạc của quán, xin cả ảnh của em. Xúc động lắm. 1.4 này giữ sao cho nét nhé!”  Tôi bảo: “Thôi thì bọn em lớn hết cả rồi, lười rồi mà Nhạc Tranh cũ chưa lớn, coi như thành một huyền thoại. Nhưng anh nhớ đi đăng ký sở hữu trí tuệ thương hiệu, sau này lại dùng cho Nhạc Tranh mới”. Bác Sơn chẳng nói gì, như mọi khi thì lại lầm bầm trêu tôi:  “Đồ đàn ông mặc váy.”

1.4.2009 ở Malaideli có thể coi như là một dấu mốc mà sau đó ít lâu tôi nhận ra là tôi sẽ không có ý định đến với những quán xá không -được- như Nhạc Tranh thời huy hoàng (ngay cả so với thời nó tàn lụy) nếu tôi không tìm được sự giản dị, thoải mái, tự nhiên và không thấy cái mùi vị của một không gian tôn trọng nghệ thuật được “áp đặt” bởi chủ quán. 

Sau khi Nhạc Tranh đóng cửa có lúc tôi cũng mềm lòng nghĩ là tôi thực sự cô đơn vì quá khứ đã hoàn toàn không còn. Rồi một hôm tôi nhận ra trước kia tôi cậy trẻ, cậy nhiều mong manh tình cảm nên chưa thật sự phải bỏ công sức ra làm cái gì, được ngần ấy là tôi lãi quá to rồi. Đến giờ nếu định làm cái gì nghiêm túc hơn, thật sự mới là lúc nhảy vào một cuộc chơi đầy thử thách.

Tôi đã kiếm ra một bài viết đăng trên website Hội văn hóa Trịnh Công Sơn về sự hình thành của Quán Văn. Tôi sẽ paste lại ngay dưới đây để tiện theo dõi ngay sau khi kể nốt chi tiết còn dang dở là cái ảnh mới tôi để làm background trên laptop trong những ngày này là cái này đây:

Sự Hình Thành của Quán Văn

trích Phóng bút “Cũng Cần Có Nhau”, Hoàng Xuân Sơn, 22-04-2010

Hoàng Xuân Sơn – Ngô Vương Toại:
40 năm sau Quán Văn (hình chụp ở tiểu bang Virginia, USA, 2007)

TỪ NHÓM SINH VIÊN VĂN HÓA ĐẾN CÔNG TRƯỜNG THANH NIÊN VÙNG GIỚI TUYẾN: QUÁN VĂN TRONG NỖI TÌNH CỜ

Không phải cuộc sống lúc nào cũng suông sẻ. Những ngày thơ mộng rong chơi êm ả rồi cũng dần qua. Tất cả bọn tôi đều ở vào lứa tuổi động viên. Phương chi còn phải chúi đầu vào việc học cố kiếm lấy mảnh bằng để kéo dài cuộc sống dân sự. Chiến tranh rồi cũng lan dần về thành phố. Ngồi quán hôm nay trong nỗi thấp thỏm âu lo. Đại bác đêm đêm dội về thành phố … Cộng thêm những hình ảnh kinh hoàng của sự chết chóc phân ly dần ngự trị trong tâm khảm khiến những chàng thanh niên mang bộ mặt thảm sầu như đá đeo. Những đoàn dân quê rời bỏ ruộng đồng về lánh cư nơi thành thị. Những người lính trận áo còn bạc phếch màu chiến trường hối hả vui chơi hàng quán vài ba ngày phép ngắn ngủi. Thời chiến đọc mới thấy thấm những vần thơ bi tráng của Nguyễn Bắc Sơn: Mai ta đụng trận ta còn sống – Về ghé sông Mao phá phách chơi – Chia sớt nỗi sầu cùng gái điếm – Đốt tiền mua vội một ngày vui…

Và rồi những trận pháo kích của Bắc quân cũng đã rót đều vào đô thị. Lính Mỹ, kẽm gai và đồn bót. Chết chóc và tang thương. Thành đô trưng bày diện mạo căng thẳng nơm nớp đợi chờ? Chúng tôi sống hôm nay và lo âu cho ngày mai. Có những người bạn trong quân ngũ ghé thăm hôm trước , hôm sau đã nghe tin ngã gục nơi chiến trường. Hoặc mất tích ngoài trận địa. Như Mai Quang Giá, như Dương Phước Duy, Lê Văn Châu… Ôi học đường, chiến tranh, hòa bình, giá nào phải trả?

Hình như xưa vai gầy
lúc trời nghiêng vạt nắng. một bên
không thấy được mầu mắt
giấu sau làn kính râmhình như không nói tự đầu chí cuối
lặng im. như triết ngôn líu ríu chân người
mềm lụa áo dài cánh sen
bút cắn ở răng tư lựhình như chấm hỏi móc câu
níu trời gần xuống
trời xám buồn tiễn đưa thinh không áo trận về nằm khuất
hơi hám chiến tranh ngun ngút sầu vẫn mắt sau kính đen
và quay giấu lệ thầm giọt cà phê loang tưởng
khói thu vàng ảm ngón cay
con đường hòa bình côi cút
…
(HXS)

Rồi giữa bạn bè, trong anh em thân tình cũng có mòi nghi kỵ lẫn nhau. Trần Tiến Định hục hặc với Trần Hiếu Lai, với Ngô Vương Toại… bỏ đi mất biệt (?) Nguyễn Huỳnh ở giữa bó tay. Thiên Bang tan rã. Không còn Nhóm Thanh Niên Tự Lực. Gió lộng trở thành hơi may tan vào cõi mịt mờ (*). Sinh hoạt lắng đọng một thời gian dài. Không khí ngột ngạt, trầm uất. Bạn đường ơi, hãy làm một cái gì đi chứ! Đỗ Tăng Bí nghĩ tới chuyện in sách, làm công tác văn hóa. Bọn tôi lại thay hình đổi dạng, quy tụ thành một nhóm nhỏ khác: Nhóm Sinh Viên Văn Hóa (NSVVH). Nhóm gồm những tay có trình độ học vấn và kiến thức ngang ngang nhau. Nhóm khởi đầu có Đỗ Tăng Bí (trước là chủ nhiệm tạp chí Thế Kỷ 21), Đinh Bá Ái (Dược sĩ, còn ở quê nhà?), Trần Viết Anh (Dược khoa, em Trần Viết Ngạc hiện đang dạy học, chuyên viên nghiên cứu Sử ở Việt Nam), Phan Huy Đạt (Luật sư, hành nghề ở Cali – gần đây nhất làm chủ nhiệm tờ báo Người Việt), Lưu Trọng Đạt (Quân nhân,tử trận), Nguyễn Thạc (Tây Ban Cầm thủ cổ điển, con trai GS Nguyễn Đăng Thục, nguyên khoa trưởng đại học Văn Khoa Sàigòn), Trần Trọng Thức (Ký giả Việt Tấn Xã, ông xã của nữ kịch sĩ Kim Cương; nghe nói là một nghệ sĩ nằm vùng?), Nguyễn Công Chánh tự Lô, Ngô Vương Toại, Hoàng Ngọc Tuấn, Hoàng Xuân Sơn… (Hình như còn ai nữa? Nhờ ông Đỗ Tăng Bí nhắc hộ!) Công trình thực hiện đầu tiên của Nhóm Sinh Viên Văn Hóa (NSVVH) là thành lập nhà xuất bản Quảng Hóa (trùng tên với cô em xinh đẹp của họa sĩ Nghiêu Đề, đã khuất). Nhan sách ấn hành đầu tiên là cuốn Quân Vương (nguyên tác: The Prince của Machiavelli) chuyên về học thuật quyền lực chính trị. Sau đó còn in thêm một số nhạc tập, ca khúc của Trầm Ca, Du Ca, Nguyễn Đức Quang và thi tập Đêm Việt Nam của Đỗ Quý Toàn. Nhà Quảng Hóa còn dự trù in ấn sáng tác phẩm của anh em trong nhóm. Nhưng sau đó ngưng hoạt động vì vấn đề tài chánh.

Trong ý nghĩ tình cờ nào đó của một ai đề xướng, NSVVH đứng ra thành lập Quán Văn. Quán Văn Quán Văn cái tên trở thành rất thân thuộc về sau là một trong những tụ điểm sinh hoạt văn nghệ tiên phong của thanh niên sinh viên học sinh rất có khí thế, có sức lôi cuốn mãnh liệt và tạo được nhiều tiếng vang trong những năm dài biến động. Có thể nói không ngoa: Chính Quán Văn đã đưa tên tuổi nhiều nghệ sĩ sáng tác, trình diễn đi sâu vào lòng thưởng ngoạn của giới trẻ và người mộ điệu. Từ Thanh Lan/ Từ Công Phụng đến Khánh Ly/Trịnh Công Sơn v.v. và nhiều ca nhạc sĩ, thi sĩ khác nữa. Sinh hoạt văn nghệ từ Quán Văn như một bàn đạp, dần đi sâu vào các khuôn viên đại học, đoàn thể và ngay cả tư nhân về sau. Quán Văn là tiền thân của Thằng Bờm, Hầm Gió, Hội Quán Cây Tre…

Tưởng cũng nên nhắc lại, bọn tôi dù có tham gia các bang, nhóm riêng nhưng vẫn luôn luôn là thành viên của CPS (tên gọi tắt của Chương Trình Phát Triển Sinh Hoạt Thanh Niên Học Đường). CPS trực thuộc Bộ Quốc Gia Giáo Dục, là một cơ quan được sự trợ giúp của các tổ chức thiện nguyện quốc tế, chuyên trách về điều hành và xây dựng các sinh hoạt thanh niên sinh viên học sinh hướng về phụng sự xã hội, hỗ trợ đắc lực cho các sinh hoạt mang tính chất văn học nghệ thuật.

Cuối năm 1966, đầu 67, anh em CPS tham gia công tác cứu trợ nạn nhân chiến tranh vùng giới tuyến Gio Linh/Cam lộ/Đông Hà. Chiến dịch được mang tên Công Trường Thanh Niên Vùng Giới Tuyến gồm nhiều anh chị nhiệt tình hăng hái không nề súng đạn hiểm nguy mang vật liệu, phẩm vật đổ xô ra miền địa đầu dựng lại người dựng lại nhà cho đồng bào cật ruột. Một ngôi nhà mẫu bằng vật liệu thật nhẹ trong tinh thần cứu trợ khẩn cấp được tạm dựng trên khu đất trống trước thềm tam cấp (Nơi Khám Lớn cũ hồi xưa đặt cỗ máy chém hành xử tội nhân !!), bước xuống sân cỏ rộng bên dưới. Lúc anh chị em sinh viên học sinh về lại Sàigòn sau gần một tháng trời công tác, ngôi nhà mẫu cứu trợ vẫn còn đó.

Nhận thấy ngôi nhà tuy có vẻ sơ sài nhưng tọa lạc ở một địa điểm khá thơ mộng, anh em bàn thảo và ai đó nảy ra ý kiến dựng một quán cà phê văn nghệ làm nơi tụ họp thường xuyên cho giới trẻ, với vật liệu đơn sơ, tự chế lấy bàn ghế, quầy hàng v.v. Thế là hăng hái bắt tay vào việc. Mọi người đều đồng ý tên Quán Văn. Vốn liếng sơ khởi là do đóng góp tài chánh của các thành viên NSVVH dưới hình thức đầu tư cổ phần. Nói nghe có vẻ to tát thế nhưng sự thật đa số anh em là sinh viên nghèo, còn đang theo đuổi việc học, còn ngửa tay nhận trợ cấp gia đình, nên tài khoản đóng góp cũng chỉ đủ chi dùng hàng họ cà phê nước ngọt lúc ban đầu.

Nguyên tắc của Quán Văn là tự quản. Anh em luân phiên quản lý, coi sóc hàng quán mỗi tuần một lần. Đặc biệt chương trình văn nghệ chính thức được tổ chức mỗi tối thứ sáu hàng tuần, nhằm giới thiệu một tác giả hoặc một ban, nhóm, đã, đang hoặc sẽ có những hoạt động mang tính văn nghệ. Tối thứ Bảy, Chủ nhật là văn nghệ tự do, bỏ túi, cây nhà lá vườn. Toại và tôi lo trang trí mỹ thuật, kẽ bảng hiệu, sắp xếp, bố trí bàn ghế, hàng họ. Trước mặt quán, hai chiếc dù nhà binh phế thải được căng ra làm nơi che mưa nắng. Dưới “mái dù” có khoảng mươi bộ bàn ghế chính thấp lè tè. Và phía dưới tam cấp, dốc đồi, trên thảm cỏ … rải rác những ghế ngồi đủ kiểu đủ loại: thân cây cưa ngắn, ghế xe hơi cũ, thùng gỗ tạp, và thậm chí những két vỏ chai la de. Quán mang một dáng vẻ thô sơ, nghệ sĩ và rất là “sinh viên bụi.”

Để tăng cường thêm nét duyên dáng cho Quán Văn, Ngô Vương Toại đã mời được một cô bạn gái ở cùng xóm trường đua Phú Thọ làm thâu ngân viên. Đó là Nhuệ Giang, vóc người nhỏ nhắn, xinh xắn với nụ cười duyên răng khễnh rất ư là thu hút. Nhuệ Giang tính tình vui vẻ, bặt thiệp và dễ mến, sẵn sàng làm vui lòng khách đến, vừa lòng khách đi. Nhuệ Giang đã hóa thân làm Bông Hồng Quán Văn. Một cái tên tiền định . Mỗi tối đều có một chàng tình si đến cắm một đóa hồng rực thắm trên quày hàng Nhuệ Giang. Tất cả bọn tôi Toại/Giang/Sơn/Tuấn đều trở nên vô cùng thân thiết với Nhuệ Giang. Như anh em một nhà. Chỉ có chàng Trần Hiếu Lai công tử là lọt được vào mắt xanh của cô em gái. Được nhận làm “gạc-đờ-co” thường trực.

[Bao năm trời thất tán, bọn tôi không còn nghe tin tức Nhuệ Giang. Chẳng biết con sông Nhuệ giờ trôi chẩy về đâu? Và Bông Hồng Quán Văn lưu lạc ở phương trời miên viễn nào? Hay đã cằn khô nơi đáy thẳm quê nhà?!]

Ngồi quán nhâm nhi ly cà phê, nghe nhạc là mode cực thịnh của thanh niên sinh viên học sinh thời bấy giờ. Ngồi cho qua ngày đoạn tháng. Ngồi cho quên nỗi ám ảnh ghê sợ chiến tranh và đường tương lai mù mịt. Quán Cái Chùa (La Pagode), Givral, Brodard, Impérial… (**) dưới phố. Cà phê Hân, Duyên Anh , Thái Chi… ở Đa Kao. Thu Hương ở Tân Định. Gió Bấc, Năm Dưỡng… ở Phan Đình Phùng/Nguyễn Thiện Thuật. Quán nào cũng đông cứng và nườm nượp khách.

Quán Văn cũng không ra ngoài tiền lệ, có phần đông đảo khách hàng hơn, có sức thu hút đặc biệt hơn nhờ những chương trình văn nghệ sống động. Nhạc nền thường trực của Quán Văn là nhạc chọn lọc từ Phạm Duy, Trịnh Công Sơn, Cung Tiến… cùng nhạc tiền chiến, cổ điển phát ra từ một máy magnétophone gắn tape nhạc lớn do Trần Đại Lộc cung cấp. Thức uống của Quán Văn cũng đơn giản, chỉ vài ba món: Cà phê (dĩ nhiên); nước ngọt (thường là nước cam chua nhãn Birley, có khi là Xá Xị Con Cọp); đặc biệt rất đắt hàng là Nước Đá Chanh Đường pha rượu Rhum, gọi tắt là Chanh Rum. Trà nóng trà đá miễn phí. Tới phiên ai quản lý, người đó phải mua sắm dự trữ thức uống đủ cho cả tuần. Bọn tôi chọn cà phê Pháp thơm ngon loại Jean Martin ở quầy hàng kế nhà hàng Thanh Bạch đường Lê Lợi. Nước ngọt mua sỉ tận Chợ Lớn (Tấn Mốc lo việc này). Chanh, đá, đường … mua quanh khu vực chợ Bến Thành. Ẩm khách mua ticket tại quày thu ngân Nhuệ Giang và tự động ra phía sau chọn món hàng thích hợp. Có những hôm quá đông khách phe ta phải cật lực làm việc “ rụp rụp “ (nói theo ngôn từ Võ Phiến) kiểu dây chuyền mới bắt kịp lưu lượng khách vào ra. Nào liền tay rửa phin, ly tách, pha cà phê, quậy chanh rum, chặt đá v.v. Có những tay pha cà phê rành nghề như Hoàng Xuân Giang, NguyễnVănTính… thì cũng có những hảo thủ với ngón “hàn băng miên chưởng” múa tay chặt nước đá bay bướm nhậm lẹ cỡ Tấn Mốc, Hồ Tự, Nguyễn Khả Lộc… . Lắm khi làm không kịp, khách phải nhào vào giúp một tay. Không khí thiệt là rộn rịp, thân thiện. Đông, vui không thể tả.

xxx

Quán Văn ra quân những sinh hoạt văn nghệ tiên khởi bằng lực lượng trừ bị: phe nhà tung quả bóng dò đường trước.

Nguyễn Thạc bắn phát pháo đầu với đêm trình diễn độc tấu tây ban cầm. Thạc là một guitariste nhạc cổ điển có hạng. Khán thính giả chọn lọc, hạn chế . Đêm tĩnh lặng. Từng giọt đàn lóng lánh trong mắt người. Tí tách những giọt cà phê trầm tưởng. Và bóng đêm chan hòa trên sân cỏ ru người vào cơn mộng êm đềm. Dù ít khách nhưng đêm văn nghệ thành công mỹ mãn bởi tấm lòng của người trình tấu và kẻ thưởng thức.

Tiếp nối không khí trầm lắng, Quán Văn sôi động hẳn lên với Đêm Trầm Ca Nguyễn Đức Quang/Hoàng Kim Châu/Trần Trọng Thảo. Ở đây không có tiếng hát nhà nghề. Ở đây chỉ có ca khúc bùng cháy ra trên đầu mỗi nhiệt huyết. Quang-Châu-Thảo hát say sưa những bài ca khai phá . Những thanh khúc hùng tráng khơi động lòng hăng say tuổi trẻ. Khí thế bừng bừng. Anh hát. Tôi hát. Mọi người cùng hát trong tiếng vỗ tay đều nhịp dậy trời.

Anh em tôi – hơn trăm năm – nằm nếm gai uống chai mật đắng

chê bước anh – nhưng trông đến em lòng đầy lo lắng

Anh em tôi – hơn trăm năm – mang chiếc gông đi trong lao tù
cho đến nay cờ tự do cắm trên nấm mồ…
(Anh Em Tôi – Nguyễn Đức Quang)

Người bạn láng giềng – Ca Đoàn Nguồn Sống – tham gia trình diễn tại Quán Văn với một chương trình đặc sắc phong phú gồm đủ thể loại ca – vũ – nhạc – kịch; dân ca, hát chèo, nhạc cổ truyền… làm sống lại truyền thống văn hóa dân tộc, rất đáng trân quý, gìn giữ.

Và rồi Đêm Tâm Ca Phạm Duy/Steve Addist. Hai nhân dáng. Hai dòng máu. Khoác áo màu đen thôn dã. Song tấu tây ban cầm. Và cùng hòa chung tiếng hát, đổ xuống như những giọt mưa, chan hòa trong mắt, trên môi mẹ:

Giọt mưa trên lá – nước mắt mẹ già lả chả đầm đìa trên xác con lạnh giá
Giọt mưa trên lá – nước mắt mặn mà – thiếu nữ mừng vì tan chiến tranh chồng về…

Steve Addist (Mitch Miller?) cũng có chuyển sang Anh ngữ ca khúc này của Phạm Duy, The Rain On The Leaves:

The rain on the leaves is the tears of joy – of the girl whose boy – return from the war… Đó là những hình ảnh khó phai mờ trong tâm trí. Như những bài tâm ca lắng đọng lâu dài trong hồn người.

 

Sinh hoạt văn nghệ Quán Văn thay đổi không ngừng. Tiếp nối là những đêm: Từ Công Phụng hát tình ca Trên Vùng Tuổi Mây với Thanh Lan (ca sĩ/diễn viên điện ảnh); Vũ Thành An/Hồng Vân/Thế Dung và Những Bài Không Tên; Miên ĐứcThắng vạm vỡ, mạnh bạo với Hát Từ Đồng Hoang. Và rồi Phương Oanh với dân ca. Ban Tam Ca Đông Phương. Các nhạc sĩ Du Ca như Ngô Mạnh Thu/Diễm Chi, Giang Châu, Nguyễn Quyết Thắng, Nguyễn Hữu Nghĩa cũng ra quân trình làng. Có những đêm thơ như đêm ra mắt thi phẩm Đêm Việt Nam của Đỗ Qúy Toàn. Nhà thơ Lê Văn Ngăn từ ngoài trung vào diễn ngâm thơ của mình và bằng hữu qua chủ đề Ánh Sáng Đời Lao Động. Trịnh Công Sơn cũng đã thực hiện xuất hát một mình trước khi có Khánh Ly. Anh hát những ca khúc trong Thần Thoại, Quê Hương và Thân Phận. Như đã có lần nhắc đến, đây là những ca khúc mang tính triết lý sâu đậm về con người và cuộc sống. Có nhìn thấy cái nhân dáng gầy gò của TCS ôm đàn hát những ca khúc mình với giọng gào thống thiết mới thấm cảm qua từng câu từng chữ, cái thân phận nhỏ nhoi, mong manh của kiếp người.

Như thế, Quán Văn lúc nào cũng đông vui. Nhưng phải đợi đến sự kết hợp diệu kỳ giữa Trịnh Công Sơn và Khánh Ly, Quán Văn mới trở nên một hiện tượng và mang dấu ấn rõ rệt về các sinh hoạt văn nghệ thời thượng. Từ khởi điểm này, đã có sự cảm thông tuyệt vời giữa nghệ sĩ và quần chúng. Hát và Lắng Nghe đã trở thành một nhu cầu cần thiết cho tuổi trẻ hôm nay giữa vùng đạn bom tủi nhục. Hát và Lắng Nghe đã bước đi từ Quán Văn, lan dần vào các đại học; lớn dậy một phong trào.

(còn tiếp)
Hoàng Xuân Sơn,
22-04-2010

---

(*) Nhóm Thanh Niên Tự Lực hay Thiên Bang có in ấn một tờ nội san mang tên Gió Lộng.

(**) Tin mới nhất: chính quyền Việt Nam hiện tại đã phá đổ các quán Givral, Brodard… để xây dựng kiến trúc khác!